हिंदी ही राष्ट्रभाषा? एक चकवा! (ले० सलील कुळकर्णी, लोकसत्ता, १५ नोव्हें० २००९)

“मराठी भाषेला आणि मराठी माणसाला स्वत:च्या राज्यात न्याय्य अधिकाराचे व सन्मानाचे स्थान मिळवून देण्यासाठी सामान्य माणसाला देशाच्या भाषिक  धोरणांसंबंधीची कायदेशीर पार्श्वभूमी माहित असावी, या उद्देशाने मी हा लेख लिहीत आहे.

भारताच्या घटनेमध्ये कुठल्याही भाषेचा उल्लेख ‘राष्ट्रभाषा’ असा केलेला नाही. उलट घटनेच्या अनुसूची-८ मधील सर्वच भाषा या राष्ट्रभाषेच्या दर्जाच्या मानल्या जाव्यात असा अप्रत्यक्ष संकेत दिला आहे.”

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक , अधिकृत भाषा, अधिकृत भाषा कायदा, अनुसूची ८, अस्मिता, घटना, भारताची राज्यघटना, भाषाभिमान, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठीचे प्रश्न, महाराष्ट्र, मायबोली, राजभाषा, राज्यभाषा, राष्ट्रभाषा, संविधान, सलील कुळकर्णी, स्वाभिमान, constitution, Constitution of India, Hindi, Maharashtra, Marathi, Marathi language, mother tongue, National Language, Nehru, Official Language, Official Languages Act, Recognised Languages, Saleel Kulkarni, Schedule 8, Tharoor

एकच अमोघ उपाय – मराठी एकजूट !! (ले० सलील कुळकर्णी, लोकसत्ता, २० डिसें० २००९)

भाषाप्रेम व राष्ट्रप्रेम या भावना परस्परविरोधी (contradictory) किंवा परस्पर-व्यतिरेकी (mutually exclusive) मुळीच नाहीत; हे नीट समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मी माझ्या आईच्या पोटी ज्या क्षणी जन्म घेतला, त्याच क्षणी आणि त्याच घटनेमुळे, मी माझ्या आजीचा (आईच्या आईचा) नातूसुद्धा ठरलो. ही दोन्ही नाती मी एका वेळीच स्वीकारतो आणि दोन्ही नात्यांचा मला सारखाच अभिमान वाटतो. या सर्व विधानांमध्ये काही विरोधाभास आहे असे आपल्याला वाटते का? त्याचप्रमाणे मी महाराष्ट्रीय आहे आणि म्हणूनच मी भारतीय आहे व या दोन्ही निष्ठांचा मला अभिमान वाटतो, ही विधानेही सुसंगतच आहेत, हे मनाला स्पष्टपणे उमगायला हवे.

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक , एकजूट, ऐक्य, डॉ भीमराव आंबेडकर, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, भारताची राज्यघटना, भाषाभिमान, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठी माध्यम, मराठी माध्यमातून शिक्षण, मराठी शाळा, मराठी संस्कृती, मराठीची चळवळ, मराठीचे प्रश्न, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, राज्य शासन, राज्यशासन, राष्ट्रभाषा, राष्ट्रीय एकात्मता, सलील कुळकर्णी, स्वाभिमान, Hindi, Marathi, Marathi language, mother tongue, National Language, Saleel Kulkarni

Hindi, the National Language – Misinformation or Disinformation?

All the legal rights, respect and importance, granted by the statute to other official languages in their respective states must also be conferred upon Marathi in Maharashtra. “We do not ask for anything more, but we shall not settle for anything less too”. Can such a demand be termed as improper, illegal or immoral by any standards?

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक, ९५. Articles in English , अधिकृत भाषा, अधिकृत भाषा कायदा, अनुसूची ८, अस्मिता, केंद्रशासन, घटना, परिशिष्ट-८, भारताची राज्यघटना, भाषाभिमान, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठीची चळवळ, मराठीचे प्रश्न, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, माहिती अधिकार, राजभाषा, राज्य शासन, राज्यभाषा, राज्यशासन, राष्ट्रभाषा, राष्ट्रीय एकात्मता, लोकसत्ता, संविधान, स्वाभिमान, हिंदी, constitution, Constitution of India, Government, Hindi, Maharashtra, Marathi, Marathi language, mother tongue, National Language, Official Language, Official Languages Act, Recognised Languages, Schedule 8, State Government

आपल्या बॅंकेचे मूल्यांकन करून बॅंकेला जाब विचारण्यासाठी प्रश्नावली

थोडक्यात सांगायचे म्हणजे याविषयी थोडीफार जागृती होते आहे. पण सर्वांनी मिळून नेट लावला तरच पूर्वापार रक्तात भिनलेली मराठीकडे तुच्छतेने पाहायची इतरांची वृत्ती आपण बदलू शकू. असे मोठ्या प्रमाणात घडणे आवश्यक आहे; तरच महाराष्ट्रातील बॅंका व रिझर्व बॅंक ह्या विषयाकडे गांभीर्याने पाहतील, मराठी माणसांना गृहित धरणे थांबवतील आणि मराठी भाषेला योग्य तो सन्मान व आदर देऊ लागतील.

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक, २०. मराठी+एकजूट उपक्रम , अस्मिता, केंद्रशासन, त्रिभाषा सूत्र, भारतीय बॅंका, भाषाविषयक धोरण, मराठी, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठीची चळवळ, मराठीचे प्रश्न, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, माहिती अधिकार, राजभाषा, राज्यभाषा, राज्यशासन, रिझर्व बॅंक, सलील कुळकर्णी, सार्वजनिक क्षेत्रातील बॅंका, स्वाभिमान, banking sector, cooperative banks, Indian Banks, Language Policy, Maharashtra, Marathi, Marathi language, mother tongue, nationalised banks, public sector banks, Reserve Bank of India, Saleel Kulkarni, scheduled banks, Three Language Formula

Blame it on RTE: Rural students cannot read (DNA, 17 Jan 2012)

The report revealed that 51.1% students cannot read standard II level text, nearly 73.7% cannot do division while 71.5% cannot do basic subtraction.

The learning curves of reading and arithmetic have plunged drastically in 2011 compared to 2010.

This news report is closely related to the one about education in Namibia published just a couple of days back in ‘The Guardian’, UK. Forcing a foreign language by suppressing of the regional tongue can never fetch better results. Ask any educationist.

Filed under: ०३.३ मायबोलीतून शिक्षण, ९५. Articles in English , अस्मिता, गुलामगिरी, दास्यवृत्ती, देशाभिमान, नामिबिया, भारत, भाषाभिमान, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठी माध्यमातून शिक्षण, मराठी शाळा, मातृभाषा, मायबोली, वृत्त, शिक्षण, शिक्षणविषयक धोरण, शिक्षणाचे माध्यम, शैक्षणिक धोरण, स्वाभिमान, DNA, education policy, English, Government, lingua franca, Marathi language, Marathi schools, medium of education, mother tongue, servility, slavery

Namibia’s language policy is ‘poisoning’ its children (The Guardian, UK)

Up to 30 languages are spoken in Namibia, 14 of which have a full orthography (system of writing), but in 1990, when the country gained independence from South Africa, Afrikaans, which had functioned as a lingua franca, was jettisoned in favour of English.

Harris points to higher success rates of school students in South Africa and Botswana, two of Namibia’s neighbours where children learn in their home language. 

Filed under: ०३.३ मायबोलीतून शिक्षण, ९५. Articles in English , अस्मिता, गुलामगिरी, दास्यवृत्ती, देशाभिमान, दैनिक, नामिबिया, भारत, भाषाभिमान, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठी माध्यमातून शिक्षण, मराठी शाळा, मातृभाषा, मायबोली, वृत्त, शिक्षण, शिक्षणविषयक धोरण, शिक्षणाचे माध्यम, शैक्षणिक धोरण, सकाळ, स्वाभिमान, education policy, English, Government, lingua franca, Marathi language, Marathi schools, medium of education, mother tongue, Namibia, servility, slavery, The Guardian

पूर्व बंगालमध्ये घडून आलेले धर्मभेदातीत सांस्कृतिक प्रबोधन (ले० आनंद हर्डीकर)

हर्डीकरांनी लेखात सादर केलेला इतिहास हा बव्हंशाने सर्वज्ञात आहे. त्याच ऐतिहासिक घटनांचा आधार घेऊन लेखकाने मांडलेले विचार आपल्याला याच सिद्धांताकडे घेऊन जातात की ’माणसाच्या मनात धर्मरूढींपेक्षादेखील लोकसंस्कृती अत्यधिक दृढपणे रुजलेली असते आणि माणसाच्या रक्तात धर्मबंधुत्वापेक्षादेखिल भाषाबंधुत्वाचे नाते अत्यंत दाटपणे भिनलेले असते’. हाच सिद्धांत अधोरेखित करण्यासाठी युनेस्कोने स्वभाषा व स्वसंस्कृतीसाठी हौतात्म्य पत्करणार्‍या बांगलादेशी जनांचा २१ फेब्रुवारी हा स्मृतिदिन ’जागतिक मातृभाषा-दिन’ म्हणून घोषित केलेला आहे, याकडेही हर्डीकरांनी वाचकांचे लक्ष वेधले आहे. ’कुठल्याही सुसंस्कृत आणि प्रबुद्ध समाजाच्या दृष्टीने धर्मापेक्षादेखील (इथे धर्म या शब्दाचा इंग्रजीमधील रिलिजन एवढाच मर्यादित अर्थ अभिप्रेत आहे) स्वभाषा व स्वसंस्कृति हे त्या समाजाच्या अस्मितेचे मूलभूत घटक असतात आणि ते पूर्णतः धर्मभेदातीत असतात’ हा या लेखाचा महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष आपण सर्वांनीच लक्षात घेतला पाहिजे. 

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक , अस्मिता, बंगाल, बंगाली, बांगला देश, भाषाभिमान, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, संस्कृति, संस्कृती

मराठी विश्वकोश : खंड – १ (‘अंक’ ते ‘आतुरचिकित्सा’)

मराठी ‘विश्वकोश’ (मराठी एन्सायक्‍लोपीडिया) म्हणजे मराठीतील ज्ञानाचे भांडार ! ‘अ’ ते ‘ज्ञ’, पर्यंतच्या विश्वातील महत्त्वाच्या संज्ञांची मराठीतून ओळख सामान्य माणसाला व्हावी, या हेतूने महाराष्ट्र शासनाने तयार केलेला ग्रंथांचा संच. आपण हे ग्रंथ नुसते चाळत बसलो तरी आपल्याच भाषेतून आपल्याला देश-विदेशातील विविध विषयांबद्दल उत्तमोत्तम माहिती बसल्या जागी समजते.  

Filed under: ०६.९ संस्कृती, कला, परंपरा, इतिहास , तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी, मराठी भाषा, मराठी विश्वकोश, महाराष्ट्र, युनिकोड, राज्य शासन, राज्यशासन, Marathi Encyclopedia

आपल्या आईचा मान आधी आपणच राखला पाहिजे (‘अंतर्नाद’ दिवाळी अंकातील लेख)

“आपल्या भाषेद्वारे धन, मान व ज्ञान मिळू लागले तर या परिस्थितीत निश्चितच फरक पडू शकेल. हे सर्व बदल ओघाने, टप्प्या-टप्प्यानेच होतील; पण त्यासाठी योग्य अशी वातावरणनिर्मिती प्रथम घडवून आणली पाहिजे.” 

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक , अस्मिता, भाषाभिमान, भाषाविषयक धोरण, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठी माध्यम, मराठी माध्यमातून शिक्षण, मराठी शाळा, मराठी संस्कृती, मराठीची चळवळ, मराठीचे प्रश्न, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, राज्य शासन, राज्यशासन, शिक्षणविषयक धोरण, शिक्षणाचे माध्यम, सलील कुळकर्णी, स्वाभिमान, education policy, Government, Maharashtra, Marathi, Marathi language, medium of education, mother tongue, pride, Saleel Kulkarni, self esteem, State Government

मराठी विश्वकोश आता ‘युनिकोड’मध्ये ! (दै० लोकसत्ता)

’मराठी विश्वकोश प्रकल्प’ हा तर्कतीर्थ लक्षमणशास्त्री जोशी यांनी संकल्पिलेला आणि हाती घेतलेला मराठीमधील शिवधनुष्यासम अत्यंत महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प तर्कतीर्थांच्या मृत्युनंतर जरी ढेपाळला असला तरीही त्यांनी आतापर्यंत केलेले, करून घेतलेले प्रचंड काम आता महाजालावर ’युनिकोड’मध्ये उपलब्ध होत असल्याने (ती घोषणा खरोखरच आणि लवकरच प्रत्यक्षात येवो, ही ईश्वरचरणी प्रार्थना!) मराठी माणसास तो मराठीतील माहितीचा भव्य खजिना महाजालाद्वारे (टिकटिक करून) चुटकीसरशी प्राप्त होऊ शकेल.

Filed under: ०३. मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठी माणूस: स्फुट लेखन, ०४.२ थोडक्यात पण महत्त्वाचे वृत्त , तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी, दैनिक, मराठी भाषा, मराठी विश्वकोश, महाराष्ट्र, युनिकोड, राज्यशासन, लोकसत्ता

रमलरात्रीत रंगलेले बोरकर (दै० लोकसत्ता)

“माझ्या भाग्यानं विपुल आणि समृद्ध प्रेमजीवन माझ्या वाट्याला आलं. ते मी नि:संकोचपणानं जगलो. प्रांजळपणाने, निरागसपणाने जगलो. अगदी धुंद होऊन आणि सर्व प्रकारचे धोके पत्करून जगलो. त्यावर मी पापाचे शिक्के कधीच मारले नाहीत. उलट, मी ती पुण्यसाधनाच मानली. आपल्या आणि प्रेयसीच्या प्राणाचा ठाव घेण्याच्या या आर्त भक्तीनं प्रेमभावनेच्या शारीर पातळीपासून आत्मिक पातळीपर्यंतच्या तिच्या चढत्या ‘सिंफनीज’ मला उमगत गेल्या. आपल्यावर जिवाभावाने प्रेम करणारी स्त्री ही आपली संरक्षक आणि संजीवन देवता आहे, अशी माझी जन्मजात श्रद्धा आहे.” 

Filed under: ०६.१ समीक्षा-रसग्रहण-परीक्षणे, ०६.२ कविता , कविवर्य, बा. भ. बोरकर, मराठी कविता, मराठी कवी

’निरंकुशाः कवयः’ व इतर काही मुद्दे (ले० सलील कुळकर्णी)

मराठीमध्ये शुद्धलेखनाचे जे नियम गद्याला असतात तेच पद्याला असतात. पण आज या विषयी बरेचसे गैरसमज लोकांच्या मनात दृढमूल झालेले आढळतात. ’जुन्या मराठी कवितांमधील लेखन आजच्या पिढीला व्याकरणदृष्ट्या चुकीचे व अशुद्ध वाटत असल्यास त्यात सत्य किती व भ्रम किती’ या मुद्द्यावर विचार करताना तिच्या अनुषंगाने माझ्या मनात आणखीही काही छोट्याछोट्या उपशंका उद्भवल्या. त्या सर्वांचा यथामति सांगोपांग विचार करून माझे विचार मांडतो.

Filed under: ११.१ भाषिक चर्चा: मराठी-इंग्रजी-हिंदी-संस्कृत , कविता, छंद, नियम, पद्य, मराठी भाषा, मराठी व्याकरण, वृत्त, शुद्धलेखन, संस्कृत, सलील कुळकर्णी, grammar, Marathi language, Saleel Kulkarni

भाषा आणि संस्कृती (ले० लोकमान्य टिळक)

भाषा आणि संस्कृतीच्या संबंधाबाबत लोकमान्य म्हणतात, “मराठीच कशाला, कोणत्याही भाषेचं असंच आहे. तिच्या विकासाला हातभार लावते ती संस्कृती. त्या संस्कृतीचा जवळून परिचय व्हायला हवा. नाही तर ती भाषा अवगत झाली असं म्हणता येणार नाही.” 

Filed under: ०७. गाल्यातल्या गालात, की खोखो हसायचं, तुम्हीच ठरवा..., ११.१ भाषिक चर्चा: मराठी-इंग्रजी-हिंदी-संस्कृत , अस्मिता, दैनिक, भाषाभिमान, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठी संस्कृती, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, लोकमान्य टिळक, संस्कृती, स्वाभिमान, culture, language, Lokmanya Tilak, Marathi, mother tongue

महेश एलकुंचवार यांचे विश्व मराठी साहित्य संमेलनातील अध्यक्षीय भाषण

सिंगापूरमधील तिसर्‍या विश्व मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षीय भाषणात मांडलेले विचार मराठी माणसाच्या वैचारिक अंधार्‍या परिस्थितीत प्रदीप ठरावेत. लोकसत्ता आणि लोकमत या मराठी दैनिकांनी एलकुंचवारांचे भाषण बर्‍यापैकी विस्ताराने प्रसिद्ध केल्याबद्दल त्यांचे अभिनंदन. इतर काही दैनिकांनी ते बरीच काटछाट करून प्रसिद्ध केले तर काहींनी स्वतःस अडचणीचे ठरतील असे भाषाशुद्धीचे मुद्दे वगळून ते भाषण प्रसिद्ध केले.

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक , अस्मिता, दैनिक, प्रा० महेश एलकुंचवार, भाषाभिमान, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठी माध्यम, मराठी संस्कृती, मराठीची चळवळ, मराठीचे प्रश्न, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, लोकमत, लोकसत्ता, विश्व मराठी साहित्य संमेलन, सिंगापूर, स्वाभिमान, Maharashtra, Marathi, Marathi language, mother tongue, pride, self esteem

गुगलला मराठीचे वावडे का? (ले० भरत गोठोसकर)

श्री० भरत गोठोसकर यांचा एक अभ्यासपूर्ण, कळकळीने लिहिलेला लेख पुनर्प्रसिद्ध करीत आहोत. त्यांनी मांडलेले मराठी भाषेचे महत्त्व सांगणारे सर्व मुद्दे योग्य आणि सत्यच आहेत. त्यानुसार मराठी भाषेला या जगात कितीतरी अधिक मान व आदर प्राप्त व्हायला हवा. पण वस्तुस्थिती तशी नाही. याची कारणेही आपण शोधायला हवीत व त्यावरील तोडगा कृतीत आणण्यासाठी आवश्यक तो स्वाभिमान, निश्चय, खंबीरपणा आपण दाखवायला हवा. गोठोसकरांनी गुगलला लिहिलेल्या पत्रावर सही करून आपण मराठी स्वाभिमानाच्या  मोहिमेची सुरुवात करूया.   

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक , अस्मिता, गुगल, गूगल, भाषांतर, भाषाभिमान, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठी संस्कृती, मराठीची चळवळ, महाजाल, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, स्वत्व, culture, google, identity, languages, Maharashtra, Marathi, Marathi language, mother tongue, pride, self esteem, translation

टाईम साप्ताहिकाच्या जगातील सर्वोत्तम-दहा स्त्रियांमध्ये झाशीची राणी

झाशीची राणी लक्ष्मीबाई भारतीयांच्या पराक्रमाचे प्रतीक. १८५७ च्या स्वातंत्र्यसमरात आघाडीवर असलेल्या लक्ष्मीबाईचा टाइम साप्ताहिकाने गौरव केला आहे, तो जगाच्या इतिहासातील “टॉप टेन’ पत्नींच्या यादीत. साहसाचा, पराक्रमाचा आदर्श मानल्या जाणार्‍या झाशीच्या राणीचा हा उल्लेख तिच्या कारकिर्दीची वेगळ्या अर्थाने दखल घेणारा आहे. मिशेल ओबामा, मेलिंदा गेट्‌स या नावांमुळे पतीच्या खांद्याला खांदा लावून त्याच्या कामात सहभागी होणारी अर्धांगिनी हा त्या निवडीचा निकष दिसतो. या महिलांनी पतीच्या खांद्याला खांदा लावून मदत केली. झाशीच्या राणीच्या बाबतीत बोलायचे तर तिचे मोठेपण वरच्या इयत्तेतले. 

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक , झाशीची राणी लक्ष्मीबाई, टाईम साप्ताहिक, दैनिक, सकाळ

विकसित देशांतील विद्यार्थी शिक्षणासाठी इंग्रजीवर अवलंबून नाहीत (दै० सकाळला पत्र)

’इंग्रजीच्या शिक्षणाशिवाय भारत जागतिकीकरणाच्या स्पर्धेत मागे पडेल’ असा हल्ली युक्तिवाद केला जातो. पण तसे असेल तर जपान, इस्रायल तसेच जर्मनी, फ्रान्स यांसारखे युरोपातील सर्वच इंग्लंडेतर देशांचा एव्हाना गेली साठ वर्षे इंग्रजीची घट्ट कास धरलेल्या भारताच्या मानाने खूपच अपकर्ष व्हायला हवा होता.

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक, ०३.३ मायबोलीतून शिक्षण , अस्मिता, इंग्रजी, इंग्रजी भाषा, भारत, भाषाभिमान, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, राज्य शासन, राज्यशासन, शिक्षण व्यवस्था, शिक्षणाचे माध्यम, सलील कुळकर्णी, स्वाभिमान, education, education policy, English, English language, Government, India, languages, Marathi, Marathi language, medium of education, mother tongue, pride, Saleel Kulkarni, self esteem

मराठी प्रमाणभाषेच्या लेखनाविषयीची माझी संकल्पना (ले० दिवाकर मोहनी)

प्रमाणभाषा आणि बोलीभाषा यांच्यातील भेद समजून घेऊन प्रमाणभाषेच्या नियमांच्या आवश्यकतेबद्दल काही निश्चित विचार मांडणारा एक अभ्यासपूर्ण आणि विचारप्रवर्तक लेख.

Filed under: ११.१ भाषिक चर्चा: मराठी-इंग्रजी-हिंदी-संस्कृत , दिवाकर मोहनी, नियम, प्रमाणभाषा, बोलीभाषा, भाषा आणि जीवन, मराठी लेखन, मराठी व्याकरण, मराठी साहित्य

न्या. चपळगावकर यांचा समिती अध्यक्षपदाचा राजीनामा (दै० लोकसत्ता)

राज्यशासन एका बाजूने विविध क्षेत्रांत राज्यभाषा मराठीची कोंडी करीत असतानाच महाराष्ट्राच्या सुवर्णमहोत्सवी वर्षात केवळ मराठीप्रेमाचा देखावा म्हणून तात्कालिन मुख्यमंत्री अशोकराव चव्हाण यांनी मराठीसाठी स्वतंत्र विभाग (खाते) निर्माण करण्याचे जाहीर केले आणि नंतर शासनाला मराठीविषयक बाबींसाठी सल्ला देण्यासाठी न्या० चपळगावकर यांच्या अध्यक्षतेखाली ’मराठीभाषा सल्लागार समिती’ची स्थापना केली. पण शासनाचे मराठीविषयीचे प्रेम मुळातच बेगडी आणि दिखाऊ असल्यामुळे सल्लागार समितीचे कार्य योग्य रीतीने चालावे यासाठी शासनाने काहीही कृती केली नाही, कर्मचारी नेमले नाहीत, पायाभूत सुविधा दिल्या नाहीत, काही आर्थिक तरतूदीही केल्या नाहीत किंवा त्यांच्या सूचनांना कवडीचीही किंमत दिली नाही.

Filed under: ०३.४ महाराष्ट्रात मराठीवर अन्याय, ०४.२ थोडक्यात पण महत्त्वाचे वृत्त , अस्मिता, भाषाभिमान, भाषाविषयक धोरण, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठी संस्कृती, मराठीची चळवळ, मराठीचे प्रश्न, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, राजभाषा, राज्य शासन, राज्यभाषा, राज्यशासन, स्वाभिमान, Government, Maharashtra, Marathi, Marathi language, mother tongue, Official Language, state, State Government

भाषा संचालनालय – काल आणि आज (ले० अनुराधा मोहनी, भाषा आणि जीवन)

महाराष्ट्र शासनाच्या भाषा संचालनालयाच्या स्थापनेमागची उद्दिष्टे, एकेकाळी त्यांनी केलेले उत्तम काम आणि आज शासनाच्या अनास्थेमुळे त्याला आलेली अवकळा यांच्याबद्दलचा एक अभ्यासपूर्ण आणि अनुभवावर आधारित असा  लेख.

Filed under: ०३.१ अस्मिता: भाषिक व सांस्कृतिक , भाषा आणि जीवन, मराठी, मराठी भाषा, महाराष्ट्र, मायबोली, राजभाषा, राज्य शासन, राज्यभाषा, राज्यशासन, Government, language, Maharashtra, Marathi, Marathi language, mother tongue, Official Language, State Government

उत्सवी मग्न राजा.. आणि प्रजाही! (ले० गिरीश कुबेर, दै० लोकसत्ता)

प्रत्येक राष्ट्राच्या इतिहासात एक काळ असा येतो की, त्यावेळी जनतेचं वास्तवाचं भान सुटतं आणि ती गुलाबी आभासालाच वास्तव मानू लागते. समाजमनाला एकूणच ग्लानी येते. जनतेचं हे असं वास्तवाचं भान सुटावं अशी प्रत्येक राज्यकर्त्यांचीच इच्छा असते. अशा काळात करमणुकीला अतोनात महत्त्व येतं. कला आणि करमणूक यातील भेद कळायची कुवतही समाज हरवून बसतो.

Filed under: ०९. इतर संकीर्ण विषय , आयपीएल, क्रिकेट, भारतरत्न, सचिन तेंडुलकर, Bharatratna, cricket, IPL, Sachin Tendulkar

क्रेडिट कार्डच्या व्यवहारावर अधिशुल्क वसूल करणे बेकायदा (ले० सलील कुळकर्णी, लोकसत्ता, ४ एप्रिल २०११)

४ एप्रिल २०११. आज गुढी पाडवा. मराठीजनांचा नववर्षारंभ. साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक महत्त्वाचा मुहूर्त. या शुभदिनी आपल्यापैकी काही जण सोने-दागिने खरेदी करतील किंवा घरात काही मौल्यवान चीजवस्तू खरेदी करतील. अशा वेळी मोठी रक्कम तर आपण खिशात घेऊन फिरत नाही. आणि त्यामुळे पैसे भरताना जर आपण क्रेडिट कार्डाचा (पतपत्रिकेचा) वापर केला तर तो व्यापारी बेकायदेशीररीत्या आपल्याकडून व्यवहाराच्या किंमतीच्या दोन-चार टक्के अधिशुल्क वसूल करण्याची शक्यता आहे. त्या संबंधात खालील लेख अवश्य वाचा.

Filed under: ०९. इतर संकीर्ण विषय , अधिशुल्क, क्रेडिट कार्ड, बॅंका, मास्टरकार्ड, व्हिजा, सरचार्ज, सलील कुळकर्णी, Banks, Credit Card, MasterCard, merchant, Saleel Kulkarni, Surcharge, transaction, Visa

आत्महत्या आणि आत्मार्पण (ले० स्वातंत्र्यवीर वि० दा० सावरकर)

स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी प्रायोपवेशनानंतर २६ फेब्रुवारी १९६६ रोजी आत्मार्पण केले. त्याआधी त्यामागची भूमिका विशद करणारा लेख त्यांनी लिहिला होता. स्वा० सावरकरांच्या लेखातील अंश लोकसत्तेने प्रसिद्ध केला आहे.

सावरकरांची प्रत्येक कृती ही विचारपूर्वक केलेली आणि तर्काधिष्ठित असे. कधीकधी त्यांच्या कृती व विचारांमागील त्यांची भूमिका व त्यांची योग्यता सामान्य माणसाला लगेच लक्षातही येत नसे. म्हणूनच त्यांचा आत्मार्पण करण्याचा बेत निश्चित झाल्यावर तो प्रत्यक्ष कृतीत आणण्याआधी त्यांनी हा लेख प्रसिद्ध केला असावा. त्यावेळी हा लेख वाचून सावरकरांच्या मनातील ह्या योजनेची किती जणांना चाहूल लागली होती, कोण जाणे.

Filed under: ०९. इतर संकीर्ण विषय , आत्मसमर्पण, आत्मार्पण, विनायक दामोदर सावरकर, समाधी, स्वातंत्र्यवीर वि० दा० सावरकर

बेळगावात मराठी भाषिकांना वाकुल्या, भाजपचे शक्तिप्रदर्शन

महाराष्ट्रात स्वभाषा आणि स्वसंस्कृतीबद्दल अभिमान म्हणजे संकुचित वृत्ती असा अपप्रचार करणारे कॉंग्रेस, कम्युनिस्ट, भाजप इत्यादी पक्ष महाराष्ट्रातील स्थानिकांच्या स्वाभिमानाच्या आणि अस्मितेच्या बाबतीत नेहमीच कचखाऊ धोरण स्वीकारतात मात्र त्याच मंडळींची इतर राज्यांत मात्र स्थानिक भाषा व संस्कृती यांच्याबद्दलचे प्रेम दाखवण्यात  अहमहमिका लागलेली असते. इतर राज्यांत कितीही वेळा सत्तांतर झाले आणि कोणाचीही सत्ता आली तरी त्यांच्या स्थानिक भाषा आणि स्थानिक संस्कृतीविषयक धोरणात बदल घडत नाही. बंगालात कॉंग्रेस-कम्युनिस्ट-तृणमूल-फॉर्वर्डब्लॉक, तमिळनाडूमध्ये द्रमुक-अद्रमुक, केरळात कॉंग्रेस-कम्युनिस्ट, कर्नाटकात कॉंग्रेस-भाजप, आंध्र प्रदेशात कॉंग्रेस-तेलुगूदेशम्‌ असे सर्वच पक्ष सातत्याने आणि अखंडपणे स्वजनधार्जिण्या धोरणाचा पाठपुरावा करतात; तर महाराष्ट्रात अगदी त्याउलट परिस्थिती असते. या सर्वास, स्वतःच्या राज्यात अशी विपरित परिस्थिती गपगुमान खपवून घेणारी महाराष्ट्रीय जनता स्वतःच नाही, तर इतर कोण कारणीभूत असू शकते?

Filed under: ०३.४ महाराष्ट्रात मराठीवर अन्याय, ०४.२ थोडक्यात पण महत्त्वाचे वृत्त , अस्मिता, कर्नाटक, कानडी भाषा, बेळगाव, भाषाभिमान, मराठी, मराठी अस्मिता, मराठी भाषा, मराठी माणूस, मराठी संस्कृती, मराठीची चळवळ, मराठीचे प्रश्न, महाराष्ट्र, मातृभाषा, मायबोली, राज्य शासन, राज्यभाषा, राज्यशासन, सीमाभाग, सीमावाद, स्वाभिमान, Government, Maharashtra, Marathi, Marathi language, mother tongue, State Government

मराठी भाषा, संगणक व माहिती तंत्रज्ञान (ले० विनय मावळणकर)

मुख्य म्हणजे मराठी भाषेचा प्रसार ह्या संगणकीय युगातही वेगाने होऊ शकेल. तसेच इंग्रजीची भीती असल्याने संगणकाला ‘परग्रहावरचा पदार्थ’ समजणारे विद्यार्थी संगणकावर हुकूमत गाजवतील. मराठीतील प्रचंड माहितीचे, ज्ञानाचे चलनवलन-वहन सहजतेने होईल. शासकीय व खाजगी क्षेत्रात संगणकीय मराठी भाषेशी संबंधित रोजगार व स्वयंरोजगाराच्या संधी मोठ्या प्रमाणावर निर्माण होतील आणि प्रगत तंत्रज्ञानाच्या युगातही मराठी भाषेची सुवर्णझळाळी उठून दिसेल.

Filed under: ०२. संगणकावर मराठीत लेखन करण्याबद्दल , मराठी टंकलेखन, मराठी संकेतस्थळे, माहिती तंत्रज्ञान, संगणक

Don’t miss the corruption in our everyday life (Francois Gautier, DNA Analysis, Feb. 18, 2011)

DO READ the analysis of the present Indian Society and its psyche made by a foreigner. Most of us would agree (at least in theory, if not in practice) with his analysis of the ’Modern Indian Society’. It talks about the corruption in our actions as well as thoughts and principles and how it has pervaded all the spheres of our life including cricket, sports, advertisements, Bollywood, industry, taxation and many other matters of our day to day life. Just read on…

Filed under: ०९. इतर संकीर्ण विषय, ९५. Articles in English , corruption, India, society

पोलिस खात्यातील नोकरीसाठी मराठीऐवजी उर्दूचा पर्याय (डीएनए, १३ फेब्रुवारी २०११)

पोलिसांसारख्या राज्यातील विविध ठिकाणच्या विशेषतः गावोगावच्या सामान्य माणसांशी सतत संबंध येणार्‍या नोकरीसाठी राज्याची भाषा जाणणे आवश्यक नाही का?

महाराष्ट्रात मराठी भाषेचे व मराठीमाणसाचे महत्त्व कमी करणे तसेच महाराष्ट्रात पूर्वीपासून राहणार्‍या मराठी मुसलमानांच्या मनात मराठीबद्दल दुजाभाव निर्माण करणे असा हा मराठीद्वेष्ट्यांचा दुहेरी डाव आपण सर्वांनी एकत्रितपणे हाणून पाडायला हवा.

Filed under: ०३.४ महाराष्ट्रात मराठीवर अन्याय, ०४.१ सविस्तर वृत्त , अस्मिता, नोकरी, मराठी भाषा, महाराष्ट्र, महाराष्ट्र पोलीस, मुसलमान, राजभाषा, राज्य शासन, स्वाभिमान, employment, language, Maharashtra, Marathi, State Government

सचिवालय, मंत्र्यालय की मंत्रालय? (प्रश्नकर्ता: यशवंत कर्णिक)

कधी ना कधी तरी हा प्रश्न अनेकांच्या मनात उद्भवला असेल. पण कालांतराने तो मागे पडला असेल. आज आपले एक अत्यंत ज्येष्ठ असे मराठीप्रेमी वाचकमित्र श्री० यशवंत कर्णिक यांनी खालीलप्रमाणे प्रश्न विचारला आहे, त्यावर चर्चा करू.

Filed under: ११.२ शब्दवेध, ३०. विचारमंथन चर्चापीठ (प्रश्न-शंका-सूचना व त्यांवर चर्चा) , मराठी व्याकरण, मराठी शब्दकोश, मराठी शब्दनिर्मिती, मराठी शब्दवेध, मराठी-इंग्रजी शब्दकोश, व्युत्पत्तिशास्त्र, शब्दकोश, समानार्थी शब्द

पूर्णविराम व लघुरूपचिन्ह एकसारखेच असावे की भिन्न? (प्रश्नकर्ता: ’जय महाराष्ट्र’)

श्री० ’जय महाराष्ट्र’ या आपल्या अमृतमंथन-परिवारातील सदस्याने विचारलेल्या शंकेला थोडे वेगळा आकार देऊन अमृतमंथनाच्या विचारी वाचकांसमोर ठेवीत आहोत.

————-

’जय महाराष्ट्र’ यांची शंका अमृतमंथनावर हल्लीच प्रकाशित केल्या गेलेल्या ’हिंदी वाक्यम्‌ प्रमाणम्‌ ! (ले० सलील कुळकर्णी)’ या लेखाच्या शीर्षकासंबंधात आहे. ते म्हणतात:

“मला एक मुद्दा आपल्यापुढे विचारार्थ मांडायचा आहे. ’हिंदी वाक्यम्‌ प्रमाणम्‌ ! (ले० सलील कुळकर्णी)’ या लेखाच्या शीर्षकात आपण जो फुगीर बिंदू किंवा टिंब दिले आहे तशी चिन्हे सामान्यपणे हिंदीमध्ये वापरली जातात. अशी ही पद्धत मी इतर बर्‍याच मराठी प्रकाशकांनीही आपल्या पुस्तकांत वापरल्याचे पाहिले आहे. पण मला व्यक्तिशः असे वाटते की आपण या बाबतीत मोठ्या फुगीर टिंबांचे एवढे कौतुक करण्याचे काही कारण नाही. आपण वर उल्लेखलेल्या लेखाचे शीर्षक ’हिंदी वाक्यम्‌ प्रमाणम्‌ ! (ले. सलील कुळकर्णी)’ असे का लिहू नये? फुगीर टिंबात एवढे काय मोठे वैशिष्ट्य सामावलेले आहे?”

————

अमृतमंथनच्या सुविद्य वाचकांनो,

श्री० ’जय महाराष्ट्र’ यांच्या या शंकेबद्दल आपल्याला काय वाटते? अवश्य कळवा. आपल्या दृष्टीने टोकदार टिंबाचा पूर्णविराम व पोकळ वर्तुळाकार पूज्याचे लघुरूप (short form) दर्शक चिन्ह अशी भिन्न पद्धतीची चिन्हे देण्यामागील कल्पना काय आहेत? त्यांचे फायदे-तोटे काय? ती चिन्हे एकसारखीच असावीत की वेगवेगळी? या प्रश्नांचा उहापोह व संबंधित विषयाबद्दल अधिक माहितीची चर्चा या विचारमंथन चर्चापीठावर करूया. अर्थात त्यासाठी आपणा सर्वांचे सहकार्य पाहिजेच.

या विषयासंबंधित माहिती, आपले मत, कारणमीमांसा या लेखाखालील चर्चाचौकटीत अवश्य नोंदवा.

- अमृतयात्री गट

ता०क० वर उल्लेख केलेल्या लेखाचा दुवा खालीलप्रमाणे आहे.

हिंदी वाक्यम् प्रमाणम् ! (ले० सलील कुळकर्णी)

.

Filed under: ११.१ भाषिक चर्चा: मराठी-इंग्रजी-हिंदी-संस्कृत, ३०. विचारमंथन चर्चापीठ (प्रश्न-शंका-सूचना व त्यांवर चर्चा) , मराठी व्याकरण, मराठी शब्दकोश